Vojnovitsj

De Amerikaanse schrijver John Steinbeck maakte in 1950 een reis samen met een fotograaf door de toenmalige Sovjet-Unie. Zij bezochten Moskou, Kiev, Tblisi. In het Russisch reisverhaal, dat hij over dit bezoek schreef, staat een mooi fragment: …“Er is niets dat in de Sovjet-Unie gebeurt buiten het gezichtsveld van Stalin’s gipsen, bronzen, geschilderde en geborduurde oog. Zijn portret hangt niet alleen in elk museum, maar in elke zaal van elk museum. Zijn borstbeeld staat voor alle vliegvelden, spoorweg- en busstations”… De Russische schrijver Vladimir Vojnovitsj heeft dit onderwerp op schitterende wijze uitgewerkt in het pas verschenen boek Monumentale propaganda. Stalin was een monument en de propaganda rond zijn persoon was monumentaal! Aglaja Stepanovna, inwoonster van Dolgov, directrice van het Derzjinski-kindertehuis, was niet alleen een trouw partij-lid, maar vooral een aanbidster van Stalin. Zonder hem had haar leven geen zin. Toen in 1956 tijdens een beroemd geworden Partijcongres, Chroesjtsjov een rede had gehouden, waarin voor het eerst twijfels rond Stalin werden uitgesproken, stortte haar wereld in. En als na verloop van tijd besloten wordt het standbeeld van Stalin van het grote plein in het centrum te verwijderen, neemt Aglaja hem in huis. Vanaf dat moment koestert ze het beeld, praat tegen hem, verzorgt hem. Hij ziet alles in haar huis… Ten tijde van Steinbeck's bezoek dagelijkse realiteit, voor Vojnovitsj stof voor een satire van 365 pagina’s. Over het leven van Aglaja, over de protesten van de buren, over de reacties in de stad, de ontwikkelingen na 1956 schreef Vojnovitsj een treffend, hier schrijnend, daar hilarisch boek.

Hilde van Vlaanderen

"Portret van Adelaïde Simonourtch, 1889 (Valentin Serov)"